کشاورزی به روش هیدروپونیک

منابع آبی روز به روز ارزش بیشتری پیدا کرده و ماهیت استراتژیک خود را در تصمیم­گیری­ های کلان سیاسی و اقتصادی نمایان می­کنند. از آنجا که تامین نیازهای غذایی جامعه نیز اهمیت بسیار زیادی دارد یافتن روش­های نوین کشاورزی اجتناب ناپذیر است. کشورهای مختلف درصدد هستند با رشد، توسعه و رسیدن به حداکثر تکنولوژی، صنعت و کشاورزی ضمن خودکفایی، نیازهای اساسی جامعه خود(مانند نیازهای خوراکی) را تامین نمایند. از بهترین راه­ های رسیدن به تولیدات کشاورزی بالا در واحد سطح کم، استفاده از محیط­ های محافظت شده دمائی و اقلیمی می ­باشد تا ضمن افزایش تولید یک محصول با کیفیت را در تمام طول سال تولید نمود.

روش هیدروپونیک به دلیل کارایی بالای مصرف آب در آن می­تواند قسمتی از مشکل کمبود منابع آبی را برطرف نماید. هیدروپونیک را به عنوان علم پرورش و تولید گیاهان در محلول غنی از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به جای خاک تعریف کرده­اند. در این روش معمولا موادی برای حفظ و نگهداری سیستم ریشه ه­ای گیاه به کار می­رود و تغذیه گیاه از طریق محلول غذایی که به محیط اضافه م‌ی­شود صورت می­گیرد.  کشت بدون خاک برای کاربردهای فضایی به عنوان ابزاری برای تصفیه آب، ایجاد تعادل بین اکسیژن و دی­اکسید کربن در اتاقک‌­های فضایی و نیز تهیه غذا برای فضانوردان به شدت در حال تحقیق می­باشد. کشت هیدروپونیک در مناطق بیابانی و در مناطق قطبی یا مناطقی که دارای شرایط آب و هوایی سخت می­‌باشند مهم تلقی می­شود.

 

باید توجه داشت که هیدروپونیک مانند هر فعالیت دیگری دارای مزایا و معایبی می­باشد. از مزایای آن می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

امکان کشت در نقاطی که فاقد خاک مناسب و یا خاک آلوده به بیماری­‌ها هستند، هزینه‌­های خاک­ورزی، کشت، ضدعفونی، آبدهی و سایر عملیات رایج به مقدار زیادی حذف می­شود، امکان دستیابی به حداکثر عملکرد وجود داشته و بدین ترتیب ایجاد تراکم بالا و کشت در اراضی گرانقیمت فراهم می­شود، صرفه جویی در مصرف آب و مواد غذایی، کنترل کامل­تر محیط کشت، امکان کشت در محیط­های آپارتمانی.

از معایب این روش نیز می­توان به مواردی اشاره نمود که عبارتند از:

هزینه اولیه در واحد سطح زیاد(بنابراین برای محصولاتی با ارزش افزوده زیاد کاربرد دارد)، نیاز شدید به افراد حرفه­ای در این زمینه و آموزش دیده، عکس­العمل سریع گیاهان به شرایط محیطی و تغذیه خوب یا ضعیف.

سیستم‌­های مختلفی برای کشت هیدروپونیک طراحی و اجرا شده است که در دو دسته­‌بندی اصلی سیستم­‌های باز و سیستم­‌های بسته قرار می­گیرند. در سیستم‌­های باز محلول غذایی از مجرا یا ظرف ریشه‌­دهی عبورکرده و دور ریخته می­شود ولیکن در سیستم­‌های بسته برای استفاده مجدد جمع­‌آوری می­شود.

از دیدگاه چگونگی رساندن محلول غذایی به ریشه گیاه سیستم های هیدروپونیک به ۶ روش مختلف تقسیم می­گردد که شامل سیستم­های جزرومد، قطره­چکانی، ایستا، فیلم غذایی، آب کشت و هواکشت می­باشد.

همه سیستم‌­های کشت در این روش را نمی­توان برای مصارف خاص و نیز برای تمام گیاهان به کار برد. برای مثال سیستم NFT برای گیاهان با دوره رشد طولانی مثل گوجه فرنگی، خیار و فلفل مناسب نمی­باشد زیرا حجم بالای ریشه باعث مسدود شدن آبراهه محلول غذایی می­گردد.

اگرچه یک تولید کننده هیدروپونیک باید از مهارت کافی مدیریتی برخوردار باشد ولی ویژگی‌هایی چون مهارت” سبزانگشتی” یا “حس مشترک” نیز وجود دارند که در موفقیت تولیدکننده موثرخواهد بود. همچنین تجربیات قبلی در توانایی تولیدکننده برای رسیدن به پتانسیل عملکرد ژنتیکی گیاه از لحاظ رشد و عملکرد محصول سهم زیادی دارد.

 

منابع:

  1. محمد واحدی ترشیزی، مهران فتحی،سحر زمانی، عاطفه حسینی میقانی ،”معرفی کشت هیدروپونیک به عنوان روشی نوین در توسعه کارآفرینی کشاورزی”، نشریه کارآفرینی در کشاورزی، جلد چهارم، شماره دوم، تابستان ۱۳۹۶
  2. جی.بنتون جونز، هیدروپونیک راهنمای کامل و عملی کشت بدون خاک، ترجمه سعید رضا وصال، انتشارات حهاد دانشگاهی مشهد، ۱۳۹۴

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *